Szukaj na stronie
Statystyka

arkadia-polania.pl Real PR


Free counters!
stat4u


Bazylia

W dawnych czasach pisano o bazylii, że jest szkodliwa dla żołądka i klarowności moczu. Miała też posiadać zdolność rodzenia skorpionów i szkodliwych insektów... Dziś zaliczana jest do wartościowych ziół leczniczych i przyprawowych.

Bazylia pospolita (Ocimum basilicum L.), znana jest w Polsce pod nazwą bazylia wonna, bazylek ogrodowy, balsam, bazyliszka polska. Jest rośliną z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) i jedną z najciekawszych przypraw kuchennych.

Niezwykła jest etymologia samej nazwy. Dość przypomnieć, że greckie słowo basileús oznacza króla. Bazyleus to cesarz bizantyjski. Jego żona to bazylissa (słowo znane w polskiej kulturze z dramatu Bazylissa Teofanu Tadeusza Micińskiego). Współcześnie znamy słowo "bazylika", które oznacza świątynię "królewską" - większą i znaczniejszą od zwykłego kościoła. Krótko mówiąc, nasze ziele ma w nazwie atrybuty wielkości, królewskości, pochodzące od greckiego słowa basíleios (królewski). Nazwa nawiązuje zapewne do wspaniałych właściwości ziela bazylii. w licznych publikacjach cytuje się starą legendę, według której bazylię zbierał sam król, używając do tego złotego sierpa. Inaczej było w starożytnym Rzymie, gdzie nazwa bazylii - Basilescus - odwoływała się do plującego ogniem bazyliszka (potwora przypominającego koguta, z ogonem żmii i oczyma żaby, strażnika skarbów), a ziele traktowane było jako talizman mający chronić przed tą bestią, zwłaszcza jej wzrokiem, który zabijał, stąd do dziś wyrażenie bazyliszkowe spojrzenie, czyli spojrzenie złe, nienawistne).

Już w Wedach indyjskich spotykamy wzmianki na temat bazylii. Indie uznawane są też za jej ojczyznę, choć ustalenie rejonu pierwotnych upraw bazylii stwarza wiele trudności. Roślina znana była też w starożytnej Grecji, w hellenistycznym Egipcie i w państwie rzymskim. Wzmianki na jej temat można znaleźć u Teofrasta (372-287 p.Chr.), Hipokratesa z Kos (460-377 p.Chr.) oraz Dioskoridesa (I w.). Początkowo pisano o bazylii niezbyt pochlebnie: że jest szkodliwa dla żołądka i klarowności moczu. Miała też posiadać zdolność rodzenia skorpionów i szkodliwych insektów... Św. Hildegarda z Bingen przestrzegała przed bazylią twierdząc, że jej wąchanie jest niebezpieczne, a przestrogą miał być przykład pewnego Włocha, któremu od jej wąchania wylągł się srogi robak w mózgu... Dopiero w XVI w. uprawa bazylii została rozpowszechniona w ogródkach przydomowych w krajach Europy Zachodniej, głównie we Francji, Włoszech, Hiszpanii i Niemczech.

Do Polski bazylia przywędrowała w XVI w., prawdopodobnie z Włoch. Wzmianki na jej temat spotykamy u Marcina Siennika (1568), Marcina z Urzędowa (1595) oraz Syreniusza (1613).

W naszych czasach bazylia uprawiana jest zarówno w strefie tropikalnej, jak również w krajach klimatu ciepłego i umiarkowanego Europy, Azji i obu Ameryk.

Jest rośliną jednoroczną, o łodydze wzniesionej, rozgałęzionej. Cała roślina jest gęsto ulistniona, liście ma ogonkowe, w zarysie jajowate, osiąga wysokość do 50 cm. Kwiaty bazylii są drobne, białe lub różowe (w zależności od odmiany), zebrane w nibyokółki na szczytach pędów. Kwitnie od lipca do października, dostarczając użytku pszczołom. Owoce - niełupki są ciemnobrunatne lub czarne. Podczas kiełkowania wydzielają galaretowaty śluz, tworzący ochronną otoczkę. w odpowiednich warunkach wilgotnościowych i termicznych siewki bazylii pojawiają się po 7-10 dniach od siewu nasion.

Rodzaj Ocimum jest bardzo zróżnicowany, obejmuje około 60 gatunków. Największe znaczenie w uprawie ma bazylia pospolita.

W Polsce uprawiana jest głównie forma o dużych zielonych liściach - charakteryzująca się niezwykle ciekawym bukietem zapachowym olejku eterycznego; bazylia czerwonolistna odmian Dark Opal i Ruffles, dwie odmiany polskiej hodowli Kasia i Wala - o lekko antocyjanowym zabarwieniu liści i łodyg oraz bazylia drobnolistna - O. basilicum Minimum - zwana bazylią grecką, silnie rozgałęziona, gęsto ulistniona, o charakterystycznym kulistym pokroju, osiągająca wysokość 10-20 cm.

Najlepiej z rozsady

W naszych warunkach klimatycznych bazylię można uprawiać z siewu nasion wprost na polu lub z rozsady przygotowanej w szklarni. Badania prowadzone w Katedrze Warzywnictwa Akademii Rolniczej w Szczecinie wykazały, iż lepsze wyniki uzyskuje się przy jej uprawie z rozsady. Przy tej metodzie uprawy nasiona wysiewa się około 20 marca do skrzynek wysiewnych w szklarni. Po 10-14 dniach siewki pikuje się do wielodoniczek o średnicy jednej doniczki 4 cm. w czasie produkcji rozsady uszczykuje się wierzchołki wzrostu nad trzecią parą liści, co wpływa na lepsze rozgałęzienie się roślin, a w rezultacie znacznie zwiększa plon ziela. Rozsadę bazylii sadzimy na polu w drugiej dekadzie maja, w rozstawie 40 x 30 cm. Uprawiając bazylię z siewu wprost na polu, nasiona wysiewa się w połowie maja, w rzędy co 40 cm, stosując normę siewu 6-8 kgˇha-1. Po wschodach stosuje się przerywkę roślin, pozostawiając je w rzędzie co 20-30 cm. Przy zastosowaniu osłon z folii perforowanej lub włókniny polipropylenowej, siew można rozpocząć już około 25 kwietnia. Uprawiając bazylię na zbiór pęczkowy (całe rośliny wysokości 12-15 cm, wyrywane z korzeniami), siew nasion można kontynuować aż do połowy lipca, uzyskując w ten sposób plon świeżego ziela aż do września.

W wazonie pęczki bazylii mogą stanowić wspaniały element dekoracyjny naszej kuchni! Zachowują świeży wygląd nawet do 4 tygodni, a woda w wazonie pozostaje przez ten czas krystalicznie czysta! Inną formą jest uprawa bazylii w doniczkach i w skrzynkach na oknie kuchennym, na balkonie, werandzie czy na tarasie. Zaletą tego typu uprawy jest dostępność w każdej chwili świeżej i pachnącej przyprawy. Rośliny w tym przypadku spełniają również funkcję ozdobną, a przy każdym powrocie do domu witani jesteśmy urzekającym aromatem olejku bazylikowego, co wpływa na poprawę naszego nastroju.

Uprawa

Pod bazylię przeznacza się stanowisko ciepłe, słoneczne, osłonięte od wiatrów, o wystawie południowej. Wymaga ona gleb żyznych, próchnicznych (nie znosi bezpośredniego nawożenia obornikiem), strukturalnych, utrzymanych w wysokiej kulturze, o odczynie obojętnym. Najlepsze stanowisko pod bazylię to pole po roślinach okopowych lub warzywach uprawianych na oborniku. Orientacyjne dawki nawozów mineralnych to w przeliczeniu na 1 hektar: 60-70 kg N (w dwóch dawkach: 1 po wschodach lub sadzeniu rozsady i 1 po pierwszym zbiorze), 50-60 kg P2O5 i 80-100 kg K2O. Pielęgnacja uprawy polega na spulchnianiu gleby, odchwaszczaniu i nawadnianiu roślin.

Zbiór surowca wykonuje się w fazie początku kwitnienia roślin (przypada to najwcześniej w ostatniej dekadzie lipca). w sprzyjających warunkach można uzyskać jeszcze jeden zbiór ziela (początek września). Po zbiorze ziele suszy się rozłożone cienką warstwą w temperaturze 30-35°C. Niewielką ilość ziela można powiązać w pęczki i suszyć w cieniu, powieszone wierzchołkami ku dołowi. Susz należy przechowywać w torbach papierowych lub naczyniach szklanych, bez dostępu światła.

Olejek

Oleum Basilici jest głównym składnikiem czynnym surowca bazylii. Ma lekko żółtawe zabarwienie i silny korzenny zapach. Jego zawartość w suchym zielu wynosi 0,5-1,5%, zaś w świeżym 0,02-0,51%. w olejku występuje metylochawikol - do 60%, L-linalol - do 40%, eugenol - do 40%, cineol - do 2,5%, metylocjamid - do 15%, terpen olefinowy. Poza olejkiem surowiec zawiera związki garbnikowe (ok. 5%), saponiny (ok. 0,13%), glikozydy, substancje mineralne (ok. 9%) - zwłaszcza potasu, fosforu, magnezu i wapnia.

W lecznictwie bazylia ceniona jest ze względu na swoje działanie rozkurczowe i wiatropędne. Ponadto wykazuje właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Stosowana jest w łagodnych zaburzeniach trawiennych, zwłaszcza u osób starszych i dzieci. Olejek bazyliowy jest wykorzystywany w aromaterapii jako środek działający pobudzająco i wzmacniająco przy zmęczeniu psychicznym i umysłowym; przeciwbólowo przede wszystkim przy bólach głowy, stawów i nerwobólach. Posiada też właściwości odstraszania komarów i przeciwdziała świądowi po ukąszeniu przez te owady.

Jako roślina przyprawowa bazylia ceniona jest na całym świecie.

W kuchni można ją stosować zarówno w stanie świeżym, jak i po wysuszeniu. Doskonale komponuje się zarówno z daniami mięsnymi, jak i warzywnymi, a wśród przypraw z pietruszką, rozmarynem, lebiodką, tymiankiem, szałwią i szafranem.

Dodaje się ją do zup, jajek, omletów, potraw z warzyw strączkowych, cukinii, ogórka, szpinaku, sałaty i innych. Jest najlepszą przyprawą do wszelkiego rodzaju potraw z pomidorem. Gałązka świeżej bazylii dodana do zup porowej lub ziemniaczanej i zmiksowana nadaje im delikatnej zielonkawej barwy.

Bazylia jest przyprawą posiadającą nieoceniony smak i zapach, który bardzo dobrze się zachowuje po zamrożeniu i zakonserwowaniu w oleju. Do mrożenia zbiera się liście z młodych roślin (15-20 cm wysokości) i zamraża w pojemnikach lekko skropione olejem roślinnym lub w kostkach lodu. Utrwalając aromat bazylii w oliwie, tnie się liście na małe kawałki, napełnia nimi szklane naczynie i zalewa octem winnym lub olejem, aby były przykryte na wysokość palca. Naczynia pozostawia się na okres 3 tygodni w ciemnym miejscu, od czasu do czasu wstrząsając. Po tym okresie olej lub ocet przecedza się przez gęste sitko lub gazę i wlewa do ozdobnych butelek.

Wybrane przepisy z wykorzystaniem bazylii:

Sos pesto
60 g świeżych liści bazylii,
2-4 ząbki czosnku,
30 g orzechów pinii,
4 łyżki oliwy tłoczonej na zimno,
4 łyżki tartego parmezanu,
sól.
Bazylię, czosnek i orzechy miksujemy, pod koniec powoli wlewając oliwę. Dodajemy ser i krótko miksujemy. Całość doprawiamy solą.

Kotlet schabowy
Mięso na kotlety posolić i posypać świeżą bazylią, dodać 3 łyżki oliwy z oliwek i odstawić na godzinę do lodówki. Następnie rozbić mięso tłuczkiem, panierować i smażyć.

Zapiekanka rybna
600 g filetów rybnych,
300 ml wywaru rosołowego,
100 g tartego żółtego sera,
2 jajka,
1 łyżka masła,
słodka mielona papryka,
bazylia świeża lub suszona,
sól,
pieprz czarny mielony.
Zagotować wywar, włożyć filety, ugotować na wolnym ogniu, rybę wyjąć łyżką cedzakową i podzielić na kawałki. Jajka wymieszać z przyprawami. Żaroodporne naczynie wysmarować masłem, włożyć rybę, zalać masą jajeczną, posypać startym serem, oprószyć papryką i bazylią. Zapiekać przez 20 minut w gorącym piekarniku.

dr inż. Dorota Jadczak
- Akademia Rolnicza w Szczecinie, Katedra Warzywnictwa
dr inż. Monika Grzeszczuk
- Akademia Rolnicza w Szczecinie, Katedra Mikrobiologii i Biotechnologii Środowiska

Piśmiennictwo Czikow P., Łaptiew J. Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL, Wwa 1983; Kawałko M. Historie ziołowe. KAW, Wwa 1986; Nowiński M. Dzieje upraw i roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1983; Orłowski M., Jadczak D. Wpływ niektórych zabiegów agrotechnicznych na plonowanie bazylii wonnej. Roczniki AR w Poznaniu, 1998/27:201-206; Podgórscy B. i A. Polski zielnik kulinarny. Kurpis, Poznań 2004; Rumińska A. Rośliny lecznicze. Podstawy biologii i agrotechniki. PWN, Wwa; Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Wyd. Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2002; Tyszyńska-Kownacka D., Starek T. Zioła w polskim domu. Watra, Wwa 1991; Vermeulen N. Encyklopedie bylin a koreni. Rebo Productions, Praha 2001.

Źródło: Internet

do góry

 

 
 
LUCULLUS
 

Wesprzyj nas
Moja książka
DOSTAŁEM DRUGIE ŻYCIE czyli wpływ żywienia niskowęglowodanowego na pozbycie się większości chorób cywilizacyjnych
DOSTAŁEM DRUGIE ŻYCIE czyli wpływ żywienia niskowęglowodanowego na pozbycie się większości chorób cywilizacyjnych
Reklama
intymna, zmysłowa, romantyczna Kumax

Niezależna Telewizja