Szukaj na stronie
Statystyka

arkadia-polania.pl Real PR


Free counters!
stat4u


Jeżyna (Rubus plicatus)

jezyna

Gdzieniegdzie nazywana jest "roślinnym opryszkiem", oskarża się ją o nadmierną ekspansywność i zarzuca, że zagraża ogrodowym i sadowniczym uprawom, wręcz próbuje je "zadusić". Taki przestępczy żywot długo wiodła w Nowej Zelandii, dokąd koloniści sprowadzili ją w XIX wieku, po czym... znienawidzili. Dziś Nowozelandczycy żartują, że obecnie mają w kraju dwa rodzaje jeżyn - jeden dusi Wyspę Północną, drugi - Wyspę Południową...

Rzeczywiście, krzew ten, nie pilnowany, może stać się uciążliwy - błyskawicznie się rozprzestrzenia (pod ziemią rośnie do 2 m rocznie), anektując do własnego użytku coraz większe tereny, przy czym ma niemiły zwyczaj wykorzystywać wszystkie składniki pokarmowe znajdujące się w okolicy, nic lub niewiele zostawiając dla innych roślin. Do tego jest odporny na trudne warunki, niemal niezniszczalny... Dopiero Amerykanie docenili walory jeżyny na tyle, by zdecydować się na hodowlę i eksperymentowanie z krzyżówkami, dzięki czemu uzyskali odmiany o większych i słodszych owocach - pierwsze duże plantacje założył w 1867 r. kapitan J. Lovett z Bewerley w Massachussets. Chyba troszkę na zasadzie, że jak się nie można pozbyć, to trzeba... pokochać - bo wcześniej również na terenie USA niemal wszystkie prasowe wzmianki dotyczyły tego, jak się owego "chwastu" pozbyć. Podobnie mimo pierwotnej nienawiści zrobili Nowozelandczycy i współcześnie właśnie w Ameryce i na ich wyspach znajdują się ogromne uprawy jeżyny - teraz już zwanej ogrodową. W Europie bardzo długo miała kategoryczny zakaz zbliżania się do terenów uprawnych, aczkolwiek zawsze chętnie wykorzystywano jej owoce i liście w kuchni i w lecznictwie, a z jej korzeni pozyskiwano pomarańczowy barwnik... Ale było jej wystarczająco dużo w lasach i na nieużytkach, zatem hodowlę uważano za bezsens. Tolerowano ją głównie tam, gdzie tereny są mniej żyzne - dziś uprawę prowadzi się na większą skalę między innymi w Szkocji.

W dawnych czasach

Doceniano je od bardzo dawna. Pestki jeżyny znajdowano podczas wykopalisk w żołądkach ludzi z czasów neolitu na terenie Europy i zachodniej Azji. Wielką sympatią darzono jeżynę w starożytności. Pliniusz Starszy twierdził, że jej owoce są doskonałym środkiem wstrzymującym biegunkę oraz przynoszącym ulgę obolałym dziąsłom i migdałkom (w tym celu zalecał również żucie liści). Zarówno Grecy, jak i Rzymianie radzili je jeść osobom osłabionym, starszym, rekonwalescentom dla nabrania krzepy. Słynni lekarze Galen i Awicenna propagowali liście jako skuteczny medykament w różnych chorobach skórnych, między innymi w bardzo trudnej do leczenia łuszczycy. Dioskorides zalecał napar z czubków pędów jeżyny przeciw bieguncedla wstrzymania zbyt silnych krwawień miesięcznych, owoce i liście zaś miały być wedle niego dobrym remedium na wrzody, oparzenia i brodawki, a także na choroby piersi i dziąseł.

W średniowieczu uważano jeżynę za roślinę leczniczą, aczkolwiek wedle ówczesnych naszych przodków miała również i swoje złe strony. W Anglii na przykład wierzono, że na świętego Michała diabeł jej krzewy... obsikuje i ani w tym dniu, ani przez cały następny tydzień nie należy zbierać liści ani owoców. Ponadto w wielu hrabstwach jeżynowych przetworów nie podawano dzieciom, sądząc, że powodują one u młodocianych chorobę skóry głowy - strupień woszczynowy. Z drugiej jednak strony wierzono też w moc ochronną tych krzewów - ich gałęziami zdobiono groby, co miało zapobiec wydostawaniu się z nich duchów, sądzono też, że przeprowadzenie chorego pod łukowatym konarem, którego koniec umocowany został w ziemi, przywróci pacjentowi zdrowie.

Hildegarda z Bingen w swych pismach lokuje jeżynę wśród uzdrawiających ziół i mówi o niej, że: "krzew jeżyny, co owoc mnogi rodzi, bardziej ciepły niż zimny jest. A jeśli komu nabrzmiały lub owrzodziały język boleści przyczynia, to niechaj sobie język z jeżyną naciąć każe albo z umiarem krwie puścić, iżby się płyn wydostał. (...) Wszakże owoc jeżyny, który na krzewie wzrasta, nie szkodzi ani zdrowemu, ani choremu, i lekkostrawny jest; ale lekarstwa w nim nie znajdziesz nijakiego".

W późniejszych czasach jednakże jeżyna została przez zielarzy i medyków znacznie bardziej doceniona - Syreniusz na przykład zalecał czerwone wino, w którym moczyły się świeże pędy krzewu przeciw biegunkom, a odwar z owoców, liści, korzenia i kwiatów kruszyć miał wedle niego kamienie nerkowe.

Działanie

Współczesna nauka potwierdziła większość dostrzeżonych przez naszych przodów zalet jeżyn. Wprawdzie ich owoce są dość ubogie w cukry, niewiele też mają kwasów organicznych (wyróżnia się nieco większa ilość kwasu cytrynowego) i białka, za to sporo jest w nich cennych związków mineralnych, zwłaszcza żelaza, magnezu, potasu, wapnia i miedzi. Do tego dochodzą witaminy: A (beta-karoten), B3 (niacyna), K i P, a także antocyjany, garbniki, pektyny i związki śluzowe.

Potas reguluje gospodarkę wodną organizmu i utrzymuje prawidłowy rytm serca. Magnez działa lekko przeczyszczająco i zapobiega miażdżycy tętnic oraz wzmacnia włosy, zęby i paznokcie. Wysoka zawartość wapnia wspiera z kolei właściwe wykształcenie się kośćca, a u osób starszych może w pewnym stopniu zahamować rozwój osteoporozy. No i żelazo - niezbędne dla anemików. Wywar z owoców jeżyn działa uspokajająco w stanach nerwicowych często towarzyszących menopauzie, a sok - przeciwgorączkowo i napotnie. Ponadto owoce powinny spożywać osoby mające kłopoty ze wzrokiem, szczególnie przy kurzej ślepocie. Jeżyna należy do roślin czyszczących krew, a zatem odtruwających i wzmacniających organizm. Jeżynowe jagody dobrze się sprawdzają jako dodatek do diet odchudzających, zwłaszcza restrykcyjnych, gdyż zapobiegają wyniszczeniu organizmu, zaopatrując go w niezbędne składniki - odżywcze, za to nietuczące. Nalewka z jeżyn leczy dolegliwości żołądkowe - na przykład lekkie zatrucia połączone z "gnieceniem", uczuciem ciężaru. Ocet z dodatkiem owoców to w płukankach dobry lek na małe ranki w ustach oraz obolałe gardło a także - w wodzie cytryną i miodem - skuteczny napitek przeciw przeziębieniu. W chorobach przeziębieniowych stosuje się także suszone jeżyny, które działają napotnie.

jeżyna

Zewnętrznie niedojrzałe jagody w połączeniu z liśćmi jeżyny stosowano od wieków do płukania jamy ustnej przy paradontozie i stanach zapalnych błony śluzowej.

Ponadto przetwory z owoców - konfitury, dżemy, kompoty, galaretki są nie tylko smaczne, ale zdrowe - wzmacniają organizm i uodparniają go na dolegliwości jesienno-zimowe.

Liście jeżyn do dziś są cennym surowcem zielarskim. Zawierają dość dużo garbników, flawonoidy, kwasy organiczne oraz witaminę C. Wyciągi z nich działają ściągająco, bakteriobójczo, grzybobójczo, przeciwzapalnie, nieznacznie moczopędnie oraz napotnie, obniżają zawartość cukru we krwi. W postaci odwarów i naparów zaleca się je przede wszystkim w przewlekłych schorzeniach żołądka i jelit objawiających się zgagą, skłonnością do biegunek (nawet w ostrych biegunkach), bólami brzucha i wzdęciami - szczególnie w stanach ropnych błon śluzowych i nadmiernym rozwoju flory bakteryjnej. Pomagają też w odkrztuszaniu flegmy zalegającej oskrzela, a zatem w przypadku kaszlu, zwłaszcza mokrego. Zewnętrznie stosuje się je do płukanek w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, zapaleniu dziąseł, przy nieprzyjemnym zapachu z ust. Pomagają również przy świądzie skóry, liszajach, wypryskach i trądziku.

Medycyna ludowa od wieków wykorzystywała je do kąpieli i - uwaga - nasiadówek w stanach zapalnych pochwy, najczęściej w mieszankach - na przykład w połączeniu z kwiatami krwawnika lub nagietka. Podobnie jak owoce, liście jeżyny stosuje się w kuracjach oczyszczających organizm z toksyn - pije się wówczas 2-3 razy dziennie szklankę naparu z suszonych listków przez 3 tygodnie.

Przepisy

Sok z jeżyn przeciw gorączce

3 łyżki soku wlać do szklanki przegotowanej, gorącej wody, dodać łyżeczkę miodu, wymieszać. Pić 3 razy dziennie.

Odwar przeciw kamieniom nerkowym

Wysuszone liście, kwiaty, owoce i rozdrobniony korzeń jeżyny wymieszać w równych proporcjach. 100 g mieszanki zalać 1/2 l wody, zagotować i trzymać na małym ogniu 15-20 minut. Odcedzić. Pić 2 razy dziennie po szklance.

Nalewka przeciw problemom z żołądkiem

Szklankę umytych jagód zalać 1 l czystej wódki, dodać 1 łyżkę miodu, szczelnie i odstawić w ciemne, chłodne miejsce na 2 tygodnie. Następnie odcedzić i przelać do czystej butelki. Zażywać po kieliszku przy niestrawności, bólach żołądka.

Odwar przeciw zgadze, bólom brzucha

Łyżkę jeżyn zalać szklanką wody. Zagotować i na maleńkim ogniu trzymać jeszcze 3 minuty. Odstawić na 15 minut, odcedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklanki między posiłkami.

Herbatka przeciw wzdęciom, biegunce

Łyżkę suszonych owoców jeżyny zalać szklanką wrzątku, parzyć pod przykryciem 15 minut. Pić po szklance 3 razy dziennie. Pomaga również przy wzdęciach.

Ocet przeciw przeziębieniu

Ok. 10 dag umytych, oczyszczonych z szypułek jeżyn zalać 700 ml octu jabłkowego i odstawić na 7-8 godzin w ciepłe miejsce, aby jeżyny puściły sok. Następnie odcedzić i zlać płyn do emaliowanego garnka, dodać 10 dag cukru, zagotować i gotować na małym ogniu 5 minut, zbierając szumowiny. Następnie przestudzić i zlać ocet do zakręcanych słoiczków. Łyżeczka tego octu dodana do szklanki wody do dobry lek na bolesne ranki w ustach, 5 łyżek na szklankę gorącej wody z dodatkiem łyżki soku z cytryny i łyżeczki miodu leczy przeziębienie, a latem chłodna woda z dodatkiem łyżki octu znakomicie gasi pragnienie i... przyśpiesza odchudzanie.

Płukanka przeciw paradontozie

Połączyć liście jeżyny i niedojrzałe jagody (starannie umyte, oczywiście) w równej proporcji. Ok. 200 g mieszanki zalać 1 l czerwonego litra gronowego, zagotować i trzymać na maleńkim ogniu jeszcze 10 minut. Odcedzić, przestudzić. Płukać winem jamę ustną, 5 razy dziennie, trzymając go w ustach ok. 5 min.

Odwar z liści przeciw problemom z układem pokarmowym

Łyżkę rozdrobnionych, suszonych liści zalać szklanką letniej wody. Podgrzewać do wrzenia, trzymać na małym ogniu jeszcze 10 minut, odcedzić. Pić 3 razy dziennie po 1 szklance między posiłkami przy biegunce, także przewlekłej, wzdęciach, bólach brzucha.

Kąpiel przy stanach zapalnych pochwy

Połączyć w równych proporcjach liście jeżyny, szałwii, ziele przywrotnika pospolitego, i kwiaty jasnoty białej. Zioła dobrze wymieszać. Garść suszu zalać litrem wrzątku, odstawić na 15 minut pod przykryciem, odcedzić, wlać do wody w wannie (temp. wody - ok. 37-38 st. C). Moczyć się przez 20 minut. Powtarzać 2-3 razy dziennie aż do zniknięcia dolegliwości. Pomaga także w stanach zapalnych skóry. Można także stosować do nasiadówek i obmywań.

Jeżyna jest kolczastym krzewem o rozchodzących się promieniście pędach, rosnących początkowo prosto do góry, później wyginających się ku ziemi. Pokrywają ją złożone, miękko od dołu owłosione liście, a na szczytach pędów zakwitają wiosną drobne, białe lub jasnoróżowe kwiatki. Jajowatego kształtu owoce jeżyn składają się z 20-30 drobnych pestkowców, przyrośniętych do dna kwiatowego. W zależności od odmiany przybierają one w miarę dojrzewania barwę czarną, niebieskawo czarną, a niekiedy nawet intensywnie granatową. Mają przyjemny, słodkawy smak i charakterystyczny aromat. W Polsce jeżyna rośnie dziko w poszyciu lasów i w zaroślach, często tworząc trudne do przebycia skupiska. Jej szlachetniejsze, pozyskane głównie w USA odmiany uprawiane są na plantacjach, choć nie na taką skalę jak w Ameryce czy Nowej Zelandii.

Liście zbiera się bez ogonków wiosną i latem - wyłącznie zdrowe, bez żadnych plam, dziurek, za pomocą sekatora. Luźno ułożone w koszach przenosi się do suszenia. Suszy się je w warunkach naturalnych, w miejscach zacienionych i przewiewnych - w temperaturze do 40 st. C.

Owoce należy zbierać, gdy dojrzeją - staną się lśniące i czarne. Suszy się w suszarni ogrzewanej, w temperaturze 40-60 st. C.

Źródło: Natura i Ty

do góry

 

 
 
LUCULLUS
 

Wesprzyj nas
Moja książka
DOSTAŁEM DRUGIE ŻYCIE czyli wpływ żywienia niskowęglowodanowego na pozbycie się większości chorób cywilizacyjnych
DOSTAŁEM DRUGIE ŻYCIE czyli wpływ żywienia niskowęglowodanowego na pozbycie się większości chorób cywilizacyjnych
Reklama
intymna, zmysłowa, romantyczna Kumax

Niezależna Telewizja